Kinh nghiệm từ 2 mô hình điểm.

Xây dựng nông thôn mới là việc đổi mới tư duy, nâng cao năng lực của người dân, tạo động lực giúp họ chủ động phát triển kinh tế, xã hội, góp phần thực hiện chính sách vì nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thay đổi cơ sở vật chất và diện mạo đời sống, văn hoá, qua đó thu hẹp khoảng cách sống giữa nông thôn và thành thị. Đây là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong những nội dung trọng tâm cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo trong đường lối, chủ trương phát triển đất nước và của các địa phương trong giai đoạn trước mắt cũng như lâu dài.

Thời gian qua, tỉnh ta thực hiện mô hình điểm xây dựng nông thôn mới tại thôn Thanh Sầm (xã Đồng Thanh, Kim Động)  theo đề án thí điểm ”Mô hình nông thôn mới cấp thôn, bản” của Bộ Nông nghiệp-PTNT và ở thôn Cẩm Quan (xã Cẩm Xá, Mỹ Hào). Hai mô hình nông thôn mới đến nay đã cho thấy hiệu quả bước đầu. Một phần từ nguồn vốn kích cầu, một phần nhờ đóng góp của nhân dân, các địa phương phát huy nội lực để xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội nông thôn. Bộ mặt làng quê có nhiều thay đổi, 100% đường làng ngõ xóm được “cứng hoá”. Nhà cửa khang trang, 95% số hộ đạt danh hiệu gia đình văn hoá, không có tệ nạn xã hội, đoàn kết lương giáo được thắt chặt. Các thôn đẩy mạnh chuyển đổi cây trồng, mở rộng diện tích cấy lúa chất lượng cao, riêng thôn Thanh Sầm có 10% diện tích canh tác được chuyển đổi sang trồng cây ăn quả như chuối, cam đem lại giá trị kinh tế gấp nhiều lần. Cũng tại thôn Thanh Sầm, từ nghề thêu hạt cườm xuất khẩu đã tạo việc làm cho 150 lao động địa phương, thu nhập bình quân 1,5 triệu đồng/người/tháng. Mỗi ha đất canh tác cho thu nhập bình quân 70 triệu đồng. Ông Đoàn Ngọc Quang, Phó Chi cục trưởng Chi cục phát triển nông thôn nhận xét: Mô hình nông thôn mới đáp ứng nguyện vọng của bà con địa phương, người dân rất phấn khởi hưởng ứng thực hiện, tích cực đóng góp tiền của, công sức, trong đó có một lượng lớn kinh phí là của nhà tài trợ, bà con xa quê. Tuy nhiên, theo đánh giá của Chi cục phát triển nông thôn, việc triển khai xây dựng tại 2 địa phương cũng gặp vướng mắc, tồn tại. Trong quá trình triển khai, việc huy động sức dân tuy thuận lợi nhưng đây là chương trình mới, vừa làm vừa rút kinh nghiệm nên không tránh khỏi bỡ ngỡ, lúng túng. Các cấp chính quyền chưa tích cực vào cuộc, cán bộ cơ sở chưa năng động, nhận thức về phát triển nông thôn mới còn bất cập, môi trường nông thôn còn nhiều bức xúc. Vốn đầu tư chủ yếu dành cho cơ sở hạ tầng, ít dành cho thực hiện mô hình chuyển đổi sản xuất. Trong số hơn 2 tỷ đồng đầu tư thí điểm nông thôn mới năm 2008 và trong các hạng mục hoàn thành, không có hạng mục nào liên quan đến việc phát triển mô hình sản xuất mới. Một hạng mục duy nhất là dạy nghề thêu chỉ được đầu tư "khiếm tốn" là 30 triệu đồng.

Theo ông Quang, trọng tâm trong thời gian tới vẫn là xây dựng cơ sở hạ tầng mà trước hết là hệ thống giao thông, điện, tiêu thoát nước. Các nội dung phát triển kinh tế hộ nông thôn sẽ chỉ chọn một vài nghề làm thế mạnh, không phát triển tràn lan. Các địa phương tiếp tục phát huy nội lực, huy động nguồn lực trong nhân dân song Nhà nước cần tăng mức đầu tư kinh phí để bổ sung thêm nhiều hạng mục xây dựng mô hình điểm trong giai đoạn mới.

Phát huy nội lực.

Căn cứ các tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, từ kinh nghiệm xây dựng thí điểm mô hình nông thôn trong tỉnh cũng như kinh nghiệm của các tỉnh đồng bằng sông Hồng, chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2010-2020, định hướng đến năm 2030 đã được Sở Nông nghiệp-PTNT xây dựng với đích cuối cùng đưa nông thôn tỉnh nhà trở thành nông thôn hiện đại, kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng cao, cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội hiện đại, các hình thức sản xuất phù hợp, gắn phát triển nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch, xã hội nông thôn ổn định, môi trường sinh thái bảo đảm, nâng cao sức mạnh của hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng. Phấn đấu đến năm 2030 có trên 60% số xã và 40% số huyện đạt tiêu chuẩn nông thôn mới theo tiêu chí của Chính phủ…

Chương trình xây dựng nông thôn mới tạo bước đột phá phát triển nông nghiệp, nông thôn, nâng cao đời sống cho nông dân, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương 7 (khoá X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và nghị quyết đại hội đảng các cấp. Khó khăn lớn nhất là việc xây dựng nông thôn mới ở các cấp từ trung ương đến địa phương đều trong giai đoạn thí điểm, chưa có mô hình cụ thể, chưa có thực tiễn; về lý luận cũng chưa có nghiên cứu đầy đủ, khoa học, khách quan. Qua 2 mô hình điểm cho thấy vấn đề quan tâm là kinh phí đầu tư và nguồn lực thực hiện. Phần lớn vốn đầu tư xây dựng do dân đóng góp. Tại thôn Thanh Sầm, trong tổng số vốn đầu tư hơn 2,9 tỷ đồng xây dựng mô hình nông thôn mới thì số vốn huy động từ sự đóng góp của dân chiếm hơn 2 tỷ đồng. Tại thôn Cẩm Quan, vốn Nhà nước đầu tư mỗi năm khoảng 400-500 triệu đồng, nhân dân chủ yếu đóng góp bằng ngày công, sức lực. Theo định mức xây dựng các mô hình nông thôn mới cấp xã mà Trung ương đã chỉ đạo, dự kiến kinh phí thực hiện mỗi mô hình của tỉnh là 38 tỷ đồng/xã, gồm các nguồn ngân sách nhà nước hỗ trợ, vốn vay ngân hàng, vốn từ đổi đất, đóng góp của người dân và vốn huy động khác. Tổng nguồn vốn thực hiện chương trình tính đến năm 2030 ước khoảng 3.306 tỷ đồng.

Trong điều kiện nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước còn hạn hẹp, cần coi nguồn vốn nội lực là chính, dựa vào nội lực cộng đồng và do người dân làm chủ. Tuỳ theo điều kiện và khả năng của từng địa phương để xây dựng cơ chế đóng góp phù hợp bằng cả ngày công, tài chính, vật chất, phát huy tối đa khả năng đóng góp của người dân, doanh nghiệp tại địa phương, kêu gọi sự hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân, những người con quê hương ở trong và ngoài nước nhằm bổ sung nguồn lực thực hiện. Có thể cho phép các xã được thực hiện cơ chế đổi đất lấy công trình, tức là tạo vốn từ đất để bổ sung nguồn ngân sách cho xã đầu tư xây dựng hạ tầng. Để xây dựng nông thôn mới mang lại hiệu quả cao, cần tạo ra một phong trào với sự vào cuộc của người dân địa phương và các cấp chính quyền liên quan. Muốn vậy, mô hình phát triển nông thôn mới phải sát với điều kiện thực tế và có khả năng nhân rộng. Bên cạnh đó, cần tăng đầu tư cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bồi dưỡng kiến thức quản lý cho cán bộ HTX, tổ hợp tác, chủ trang trại, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, hỗ trợ đào tạo nghề cho nông dân.

P.Đ.N